Kaza namazı nedir?
Vaktinde kılınamayan farz bir namazın, vakti çıktıktan sonra kılınmasına kaza; vaktinde kılınmasına ise edâ denir. Uyku, unutma, hastalık ya da yıllarca ara verilmiş olması sonucu değiştirmez: dört mezhebin ortak görüşüne göre kılınamayan farz namazlar kişinin üzerinde borç olarak kalır ve kaza edilir. Hanefî mezhebinde vâcip sayılan vitir namazı da bu kapsama girer.
Kaza borcu çoğu zaman utanç ya da korkuyla konuşulur. Oysa mesele geçmişi saymak değil; bugünden niyet edip adım adım tamamlamaktır. Bu sayfadaki hesaplayıcı da bunun için var: önündeki yolun yaklaşık uzunluğunu görüp ona göre sakin bir plan kurabilmen için.
Kaza namazı nasıl hesaplanır?
Hesap, namazın sana farz olduğu andan — bulûğ çağından — namazı düzenli kılmaya başladığın zamana kadar geçen süreye dayanır. Tertib'in hem uygulamada hem bu sayfada kullandığı formül şudur:
- Günlük vakit sayısı: Hanefî için 6 (beş vakit + vitir); Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî için 5.
- Yıllık gün sayısı: 365. Kadınlar için aylık ortalama hayız günü × 12 bu sayıdan düşülür.
- Toplam kaza = kaçırılan yıl × yıllık gün sayısı × günlük vakit sayısı. Daha önce kıldığın kazalar bu toplamdan çıkarılır.
Örneğin 13 yaşında bulûğa ermiş, 18 yaşında namazı düzenli kılmaya başlamış Hanefî bir erkeğin 5 yıllık borcu vardır: 5 × 365 × 6 = 10.950 vakit. Aynı süre için ayda ortalama 7 gün hayız gören Hanefî bir kadında yıllık gün sayısı 365 − 84 = 281 olur ve borç 5 × 281 × 6 = 8.430 vakit çıkar.
Arada düzenli kıldığın dönemler olduysa bunları toplam süreden düşebilirsin. Kesin hatırlamadığın yerlerde kuvvetli tahminine göre hareket etmen yeterlidir; fıkıh kitapları, sayısı bilinmeyen namazlarda ihtiyatlı davranmayı tavsiye eder.
Mezheplere göre vitir namazı
Hesabı mezhebe göre değiştiren asıl fark vitir namazıdır. Hanefî mezhebinde vitir vâcip kabul edilir; kılınamadığında kazası gerekir, bu yüzden günlük borç 6 vakit olarak hesaplanır. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde vitir müekked bir sünnettir; kaza borcuna eklenmez ve günlük borç 5 vakittir.
Bu fark uzun sürelerde belirgin hâle gelir: 10 yıllık bir dönem için Hanefî hesapta 21.900, diğer üç mezhepte 18.250 vakit çıkar. Hesaplayıcıda mezhebini seçtiğinde vitir kendiliğinden eklenir ya da çıkarılır.
Kadınlar için hayız günleri
Hayız (âdet) günlerinde kadından namaz düşer ve bu günlerin namazı sonradan kaza edilmez; bu konuda alimler arasında görüş birliği vardır. Bu yüzden kadınlar için doğru bir hesap, hayız günlerini toplamdan düşmelidir — pek çok hesaplama aracının atladığı ayrıntı budur.
Hesaplayıcı, girdiğin aylık ortalama gün sayısını yılın on iki ayına uygular. Kesin bilmiyorsan ortalama bir tahmin yeterli. Hanefî mezhebinde hayız süresinin en az 3, en çok 10 gün olduğu kabul edilir; diğer mezheplerde bu sınırlar farklıdır. Doğum sonrası lohusalık (nifas) günlerinin namazı da kaza edilmez; hesaplayıcıda bu günler için ayrı bir alan olmadığından, varsa toplam süreden kendin düşebilirsin.
Eritme planında da aynı incelik gözetilir: hayız günlerinde kaza kılınamayacağı için tahmini bitiş süresi buna göre uzatılır.
Kaza namazı nasıl kılınır?
Kaza namazı, kılınamayan vaktin farzı gibi kılınır; sünnetleri kaza edilmez. Rekât sayıları şöyledir:
- Sabah: 2 rekât farz
- Öğle: 4 rekât farz
- İkindi: 4 rekât farz
- Akşam: 3 rekât farz
- Yatsı: 4 rekât farz
- Vitir (Hanefî): 3 rekât vâcip
Niyet kalple yapılır; dille söylemek kalbe yardımcı olur. Hangi günün namazını kıldığını bilmek gerekmez: aynı vakitten kazaya kalan ilk (ya da son) namaza niyet etmek yeterlidir. Örneğin:
“Niyet ettim Allah rızası için, kazaya kalan ilk sabah namazının farzını kılmaya.”
Her seferinde sıradaki ilk namaza niyet edildiğinde borç düzenli biçimde azalır.
Kaza namazının belirli bir vakti yoktur; günün her saatinde kılınabilir. Hanefî mezhebine göre güneşin doğuşu, tam tepede olduğu an (istivâ) ve batışı sırasındaki kısa kerahat vakitlerinde namaz kılınmaz; diğer mezheplerde kaza namazının bu vakitlerde de kılınabileceği görüşü vardır. Hanefî mezhebinde kaza borcu altı vakitten az olan kişiye sâhib-i tertîb denir; bu kişinin kazalarını sırasıyla ve vakit namazından önce kılması gerekir. Borç altı vakti bulduğunda bu sıra şartı düşer.
Günde kaç kaza kılınmalı? Eritme planı
Kaza için belirlenmiş sabit bir günlük sayı yoktur; önemli olan sürdürebileceğin bir düzen kurmaktır. Pek çok kişi her vakit namazının yanında bir kaza kılarak başlar; bu, Hanefî hesapta günde 6 kaza eder ve her yıllık borç yaklaşık bir yılda erir. Aşağıdaki tablo, 10 yıllık (21.900 vakit) bir Hanefî borcun farklı tempolarda yaklaşık ne kadar sürdüğünü gösteriyor:
| Tempo | Günde | Yaklaşık süre |
|---|---|---|
| Rahat | 4 kaza | 15 yıl |
| Dengeli | 6 kaza | 10 yıl |
| Hızlı | 10 kaza | 6 yıl |
Hızlı başlayıp yorulmaktansa sakin ama sürekli bir tempo çoğu zaman daha uzağa götürür. Tertib'de günlük hedefini seçer, kıldıkça borcunun eridiğini görür ve temponu değiştirdiğinde tahmini bitiş tarihinin yeniden hesaplandığını izlersin.
Sık sorulan sorular
Kaç vakit kaza namazım olduğunu nasıl öğrenirim?
Bulûğa erdiğin yaştan namazı düzenli kılmaya başladığın yaşa kadar geçen yılı bul; bunu 365 gün ve mezhebine göre günlük vakit sayısıyla (Hanefî 6, diğerleri 5) çarp. Kadınsan aylık ortalama hayız gününün 12 katını yıllık gün sayısından düş. Daha önce kıldığın kazalar varsa toplamdan çıkar. Bu sayfadaki hesaplayıcı bunu senin için saniyeler içinde yapar.
Bulûğ yaşı kaç kabul edilir?
Bulûğ yaşla değil belirtileriyle başlar ve kişiden kişiye değişir. Belirtiler görülmemişse pek çok fıkıh kaynağında 15 yaş esas alınır. Kendi bulûğ yaşını en iyi sen bilirsin; emin değilsen kuvvetli tahminini kullanabilirsin.
Kaza borcumu tam bilmiyorsam ne yapmalıyım?
Kesin sayıyı bilmen gerekmez. Fıkıh kitapları, bilinmeyen durumlarda kuvvetli tahmine (galib-i zan) göre hareket etmeyi ve emin olunamayan vakitlerde ihtiyatlı davranmayı tavsiye eder. Yaklaşık bir sayıyla başlayıp yolda düzeltmek, hiç başlamamaktan iyidir.
Kadınlar hayız günlerinde kılamadıkları namazları kaza eder mi?
Hayır. Hayız ve lohusalık (nifas) günlerinde kılınamayan namazlar kaza edilmez; bu konuda alimler arasında görüş birliği vardır. Bu yüzden hesaplayıcı, kadınlar için aylık hayız günlerini borçtan düşer. Ramazan'da bu günlerde tutulamayan oruçlar ise sonradan kaza edilir.
Sünnetlerin yerine kaza namazı kılınabilir mi?
Bu konuda alimler arasında farklı görüşler vardır. Bazı alimler kaza borcu çok olan kişinin sünnetler yerine kaza kılabileceğini söyler; bazıları ise sünnetlerin, özellikle müekked sünnetlerin terk edilmemesini tavsiye eder. Kendi durumun için güvendiğin bir hocaya danışmanı öneririz.
Bu hesaplama kesin midir, fetva yerine geçer mi?
Hayır. Hesaplayıcı, verdiğin bilgilere göre yaklaşık bir tahmin sunar; dinî bir hüküm (fetva) değildir. Kişisel durumun için güvendiğin bir alime danışabilir ya da Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun kaynaklarına başvurabilirsin.
Tertib nedir, ücretli mi?
Tertib, kaza namazlarını vakit vakit takip etmen ve sana uygun bir tempoyla tamamlaman için hazırlanmış bir iOS uygulamasıdır. Ücretsiz indirilir; kaza borcunu mezhebine göre hesaplayıp kıldıkça işaretleyebilirsin. Kişisel eritme planı, tahmini bitiş tarihi ve günlük tefekkür gibi özellikler isteğe bağlı Tertib Plus aboneliğiyle açılır.